Pages Navigation Menu

Sharaf Mechelen

Religie

We kunnen een onderscheid maken tussen de woorden “islam” en “moslim”. Het eerste verwijst naar 1400 jaar oude tradities die ontstaan zijn sinds de openbaring van de Koran (voor moslims het woord van God). Het tweede is in de letterlijke betekenis “onderwerping aan de wil van God”. Dus een moslim is “iemand die zich onderwerpt aan de wil van God”.

De islam is niet enkel terug te vinden in de Koran. Je kunt het simpelweg vinden in jezelf. Het feit dat we bestaan en onze fascinatie met het “zijn” is aanleiding genoeg voor ieder van ons om een zoektocht te beginnen. Een zoektocht naar wie we zijn en waarom we zijn. Een zoektocht naar de Waarheid. “Waarheid”? Een ander woord voor God. Islam geeft mogelijke antwoorden op onze levensvragen. Islam als begrip heeft dus niet noodzakelijkerwijs betrekking op religieuze of culturele tradities.

De islam is geen monolitisch blok. Er is niet één juiste versie van de islam net zomin als er één absolute interpretatie van de Koran is. Islam is een caleidoscoop met bijna twee miljard gelovigen in alle vijf continenten. Het is deze rijkdom die hier aan bod gaat komen.

We gaan op de schouders staan van denkers die bepalende theologische bijdragen leverden zoals Ibn Sina, Ibn Rushd, Al Ghazali, Al Kindi, Ibn Arabi, en Avicenna. We kijken naar de geschriften van hedendaagse islamitische denkers zoals Ismail Faruqi, Muhammad Asad, Annemarie Schimmel, Khaled Abou El Fadl, Fazlur Rahman, Tariq Ramadan, Martin Lings, Nuh Keller, Akbar Ahmed en Hamza Yousef.

Maar even goed gaan we de christelijke of joodse klassiekers van Johannes van het Kruis, Sint Augustinus, Theresia van Avila, Bonaventura, Hildegard van Bingen, Maimonides of de hedendaagse Anselm Grün van dichtbij bekijken door een islamitische bril. Want uiteindelijk hebben joden, christenen en moslims vertrouwen in dezelfde God.

We gaan in tijd en ruimte reizen: van vóór het ontstaan der dingen tot het heden; van het transcendente tot het profane; van China tot de Maghreb (= Avondland). Een islam die gemeenschappen in Oost en West transformeerde en beïnvloedde. We kijken naar het canon dat de afgelopen 14 eeuwen vorm heeft gekregen en dat we vandaag islam noemen.

We gaan telkens weer de vraag stellen waar we elke dag mee geconfronteerd worden: Wat betekent het om moslim te zijn in het Europa van de 21ste eeuw? Hoe passen we ons aan in een snel veranderende maatschappij en hoe plaatsen we dat in het licht van de traditie?

 

In details

In 1923, met de ondergang van het Ottomaanse rijk, kwam er een officieel einde aan een tijdperk waarin islam een vernieuwende, wervende en mobiliserende kracht was. Islam vandaag, al dan niet terecht, wordt geassocieerd met achteruitstelling en intellectuele bloedarmoede. In de vaart der volkeren lopen we in de achterhoede. En dat hebben we in de eerste plaats aan onszelf te danken. We zien er belabberd uit omdat we zo goed als niets meer presteren op artistiek, wetenschappelijk en intellectueel vlak.

Moslims die streven voor een terugkeer naar hun zogenaamde gouden eeuw, plooien zich terug op zichzelf en schikken zich naar normen en regels die honderden jaren geleden van toepassing waren. In een andere tijd, in een andere plaats. In essentie vormen deze moslims een beweging tegen de moderniteit. Je geschiedenis kennen is een must maar in de geschiedenis blijven hangen is een wandaad.

We kunnen een onderscheid maken tussen de woorden “islam” en “moslim”. Het eerste verwijst naar 1400 jaar oude tradities die ontstaan zijn sinds de openbaring van de Koran (voor moslims het woord van God). Het tweede is in de letterlijke betekenis “onderwerping aan de wil van God”. Dus een moslim is “iemand die zich onderwerpt aan de wil van God”.

De islam is niet enkel terug te vinden in de Koran. Je kunt het simpelweg vinden in jezelf. Het feit dat we bestaan en onze fascinatie met het “zijn” is aanleiding genoeg voor ieder van ons om een zoektocht te beginnen. Een zoektocht naar wie we zijn en waarom we zijn. Een zoektocht naar de Waarheid. “Waarheid”? Een ander woord voor God. Islam geeft mogelijke antwoorden op onze levensvragen. Islam als begrip heeft dus niet noodzakelijkerwijs betrekking op religieuze of culturele tradities.

De islam is geen monolitisch blok. Er is niet één juiste versie van de islam net zomin als er één absolute interpretatie van de Koran is. Islam is een caleidoscoop met bijna twee miljard gelovigen in alle vijf continenten. Het is deze rijkdom die hier aan bod gaat komen.

We gaan op de schouders staan van denkers die bepalende theologische bijdragen leverden zoals Ibn Sina, Ibn Rushd, Al Ghazali, Al Kindi, Ibn Arabi, en Avicenna. We kijken naar de geschriften van hedendaagse islamitische denkers zoals Ismail Faruqi, Muhammad Asad, Annemarie Schimmel, Khaled Abou El Fadl, Fazlur Rahman, Tariq Ramadan, Martin Lings, Nuh Keller, Akbar Ahmed en Hamza Yousef.

Maar even goed gaan we de christelijke of joodse klassiekers van Johannes van het Kruis, Theresia van Avila, Bonaventura, Hildegard van Bingen of Maimonides van dichtbij bekijken door een islamitische bril. Want uiteindelijk hebben joden, christenen en moslims vertrouwen in dezelfde God.

We gaan in tijd en ruimte reizen: van vóór het ontstaan der dingen, via de Big Bang tot het heden; van het transcendente, het geestelijke tot het profane; van China via de Maghreb (= Avondland) tot de Indianenstammen van Noord-Amerika. Een islam die gemeenschappen in Oost en West transformeerde en beïnvloedde. We kijken naar het canon dat de afgelopen 14 eeuwen vorm heeft gekregen en dat we vandaag islam noemen.

We gaan telkens weer de vraag stellen waar we elke dag mee geconfronteerd worden: Wat betekent het om moslim te zijn in het Europa van de 21ste eeuw? Hoe passen we ons aan in een snel veranderende maatschappij en hoe plaatsen we dat in het licht van de traditie?

Als we naar de mede-moslims om ons heen kijken dan zien we dikwijls een vereenvoudigde voorstelling van hoe we geacht worden onze religie te beleven.

Er is de tendens om alles te herleiden naar “dit is halal” of “dat is haram”. Zeker, voor kinderen heeft dit zijn waarde maar voor iemand die volwassen wordt geacht -en dus voor zichzelf kan denken- is deze oversimplificatie naar zwart/wit denken nefast voor onze geestelijke en spirituele gezondheid zowel voor het individu als voor de gemeenschap. We reduceren daardoor ons Godsbeeld tot een telraam dat bijhoudt hoeveel keer iemand halal of haram zaken doet. Het klopt dat onze woorden en daden zullen gewogen worden en er rekenschap zal moeten worden afgelegd. Maar blindelings vertrouwen op een gebodje hier en een verbodje daar is voorbijgaan aan de essentie.

De Koran zelf is genuanceerder en roept zijn lezers op om niet “blind” te geloven maar het verstand te gebruiken, om voorzichtig te zijn, om te reflecteren en alles te toetsen aan de eigen ervaring.

De Koran is er als gedachtenis om ons aan te sporen actief te denken en te handelen. Om ons te herinneren wie we zijn en waarom we zijn. Wanneer het woord van God met je eigen kennis en ervaring in harmonie zijn, dan weet je dat je op het juiste pad bent. Het is een start- en geen eindpunt.

Dit is niet de plaats om online imams te vinden met kant en klare antwoorden noch de plaats voor absolute waarheden of on-the-fly fatwa’s. We gaan ook niet de overbekende thema’s recycleren en blijven doorbomen over de hoofddoek, Deense cartoons, over het al dan niet aaien van honden, de lengte van de baard of broekspijpen, al dan niet naar muziek te luisteren, over hypotheek leningen, …
De hoeveel energie die we besteden om dit alles te blijven herkauwen is enorm. Dit staat in schril contrast met de weinige aandacht die wordt besteed aan lokale kwesties, waar we een kans hebben om daadwerkelijk iets te doen en verandering ten goede initiëren.

We staren ons blind op geïnstitutionaliseerde trivialiteiten. Omdat de moderne maatschappij nu eenmaal complex is spitsen we ons toe op bepaalde details die we maniakaal uitvoeren, als het ware om ons weerbaar te maken tegen de grote boze buitenwereld. Alleen kun je op deze manier een groter kwaad aanrichten gezien vanuit het groter geheel. Dit gaat in tegen de tawhid, het islamitische holistisch wereldbeeld.

Een voorbeeld: een vrouw met interesse voor de islam wilt een eerste stap zetten en verzamelt haar moed om de moskee binnen te stappen. Terwijl ze aan de ingang staat de twijfelen komt er een broeder voorbij die haar erop wijst dat ze een hoofddoek moet dragen om binnen te mogen. De man, die denkt zijn plicht gedaan te hebben, staat er niet bij stil dat hij zojuist iemand vervreemd heeft van de gemeenschap waar ze deel van wilt uitmaken. Zijn “goede” daad is niet meer dan een uiting van een zeer bekrompen wereldbeeld.

Open de kranten en vraag je af waarom er zovelen zijn onder ons die het meest onbeschaamd gedrag publiek vertonen en erop staan het islam te noemen.

We moeten een verschil maken tussen wat moslims doen in de naam van islam en waar islam voor staat in zijn meest fundamentele principes en idealen. De islam gaat over mededogen, barmhartigheid en menselijkheid. Over onze relatie met de Schepper.

We zijn onszelf schatplichtig om te leren over ons eigen, over anderen en over de wereld. Laten we ons afvragen: waar komen mijn gedachten, gevoelens en meningen echt vandaan? Op welke basis ben ik het eens of oneens over iets? Waar komt mijn kennis en besef van de islam of de Koran vandaan? Heb ik eerst nagedacht, bestudeerd, bediscussieerd en dan pas mijn mening gevormd? Of heb ik zonder er bij stil te staan klakkeloos iets overgenomen vanuit mijn cultuur, achtergrond en opvoeding?

Laten we focussen op wat we echt nodig hebben: een opgeleide en actieve gemeenschap die kritisch is voor zichzelf en positief bijdraagt aan deze maatschappij. Laten we op een verstandige manier gebruik maken van al onze energie en middelen.

Moslims? Niet aan hun woorden maar aan hun vruchten zul je ze kennen.