Pages Navigation Menu

Sharaf Mechelen

Annemarie Schimmel

Annemarie Schimmel is een Duitse grande dame in het onderzoek en documentatie van de islam en vooral in de spirituele tak ervan: het soefisme (in het Arabisch: tasawwuf). Mevrouw Schimmel is een professor in arabistiek en islam. Ze was gedurende lange tijd verbonden aan de Universiteit van Ankara in Turkije en gaf les aan de prestigieuze Harvard University.

Deze bezige bij heeft gedurende haar lange loopbaan meer dan honderd boeken geschreven over de islamitische religie, kunst en cultuur, maar haar dada is duidelijk de spirituele en mystieke kant van de islam. Dat is gedeeltelijk te verklaren door haar geboorteplaats in Erfurt, Duitsland, dat tevens de thuisstad was van de grote mystiek Meester Eckhart. En ongetwijfelt is haar jarenlange verblijf in Ankara, vlakbij Konya, daar ook niet vreemd aan. Konya (het oude Iconium) is van oudsher een spirituele centrum, bekend van de draaiende derwisjen en tevens de plaats waar de tombe staat van de grootste mystieke dichter in de islam: Jalal ad-Din Rumi.

Mevrouw Schimmel is ook een wereldautoriteit als het op die andere bekende dichter-filosoof aankomt: Mohammed Iqbal, de stichter van Pakistan.
In Pakistan zijn haar werken rond de natie-stichter zo populair dat er een straat naar haar is genoemd in de stad Lahore.

Ze beheerste, naast het Arabisch, ook het Turks, Perzisch, Urdu, Pasjtoe en Sindhi.
Dat gaf haar toegang tot zowat alle relevante teksten die ooit in het immense islamitische rijk zijn verschenen.

Eind jaren ’80 bevond mevrouw Schimmel zich in het oog van de storm, net zoals Cat Stevens trouwens, door de schrijver Salman Rushdie niet te verdedigen en zijn (voor vele moslims) beledigend boek te veroordelen.
Ze was een bruggenbouwer met oog voor culture gevoeligheden. Toen ze in de jaren vijftig les gaf aan de Universiteit van Ankara, als vrouw en niet-moslim, merkte ze op dat het onwaarschijnlijk is dat een faculteit voor theologie in Duitsland een islamitische vrouw een leerstoel zou aanbieden.

Annemarie Schimmel overleed op 80-jarige leeftijd in 2003.

Haar bekenste boek is “Mystical Dimensions of Islam“.
Het boek geeft de geschiedenis van het soefisme van het begin tot en met de vorige eeuw. Het soefisme is een spirituele stroming die zich het best laat beschrijven als “doordrongen zijn door het besef (in het Arabisch: dhikr) en liefde voor God”. Oorspronkelijk was het soefisme een streng ascetische beweging die door de gedachte van goddelijke liefde zich ontpopte tot echte mystiek. Annemarie Schimmel tekent een beeld van de begindagen van de islam en hoe hieruit de mystieke stroming is geboren en zich verder ontwikkelde.
De verschillende denkrichtingen en soefi-orden worden uitvoerig besproken. Het goed gedocumenteerde boek verschaft een prima inzicht in de belangrijkste ideeën, prominente figuren en poëzie. Het boek staat vol met voetnoten voor zij die zich nog verder willen verdiepen in dit fascinerend onderwerp.

Voor zij die meer willen weten over de charismatische Mohammed Iqbal en zijn poëzie is haar boek “Gabriel’s Wing– A Study into the Religious Ideas of Sir Muhammad Iqbal” het referentiewerk.

De waslijst boeken van haar hand zou veel te lang zijn om hier te bespreken of om zelfs maar een kort overzicht te geven dus we houden het bij een algemeen boek over islam en eentje over haar favoriete onderwerp Rumi.

In de naam van God, de Erbarmer, de Barmhartige. Een inleiding in de islam
Deze inleiding in de islam is onder de vorm van een dialoog geschreven waarbij twee jonge mensen hun kennis over de islam op peil brengen door vragen te stellen aan Annemarie Schimmel. Een breed scala aan onderwerpen komen aan bod, dikwijls op een korte bevattelijke manier naar voren gebracht. Annemarie Schimmel gaat geen gevoelige onderwerpen uit de weg en ook iemand die moslim is zal een en ander bijleren door dit boek te lezen. Vooral als ze verwijst naar de dichtkunst kom je pareltjes tegen in het boek. Zoals deze:
Een (onbekende) dichter praat met zijn vriend die net teruggekeerd is uit Mekka waar hij als pelgrim op bedevaart (Arabisch: hadj) was geweest:
Ik zei: toen je riep “Ik sta tot uw dienst!”, aldus de Heer prijzend, heb je toen Gods roep gehoord en Hem geantwoord, zoals Mozes ooit deed?
“Nee!” zei mijn vriend
Ik zei: heb je op de berg Arafa, toen je daar verbleef en Zijn nabijheid voelde, jezelf ontkend, je slechts van Zijn waarheid bewust?
“Nee!” zei mijn vriend
Ik zei: toen je kiezelstenen op de satan, de vervloekte gooide, gooide je toen in één worp ook al je zonden, je slechte daden van je af?
“Nee!” zei mijn vriend
Ik zei: toen je dan het lam slachtte als goede daad zag je toen God voor je en slachtte je toen ook je eigen ego als offerdier?
“Nee!” zei mijn vriend
Ik zei: toen je keek naar de plaats die door Abraham is gebouwd, heb je je toen volledig overgegeven aan God, oprecht, vol geloof en vertrouwen?
“Nee!” zei mijn vriend
Ik zei: en toen je met de menigte om de Ka’ba liep, dacht je toen hoe engelen voortdurend rond Gods troon lopen?
“Nee!” zei mijn vriend
Ik zei: toen je zevenmaal van Safa naar Marwa liep, zag je toen de werelden in zuiver licht? Was je hart vrij van hemel en hel?
“Nee!” zei mijn vriend
Ik zei: toen je vertrok, brak toen je hart omdat de Ka’ba achterbleef? Dacht je toen al aan je plaats in het graf, alsof je al droge botten was?
Maar mijn vriend zei: ik weet echt niet waar je het over hebt
Ik zei: jij hebt de bedevaart niet volbracht, je ervaarde de zegen van de zelfoffering niet – nee, je ging, zag Mekka en kwam en kocht slechts moeite en hitte! Als je de echte tocht wilt volbrengen, doe dan wat ik je heb geleerd mijn goede vriend

Of dit:
“O, God”, riep iemand vele nachten lang,
en zijn mond werd zoet van deze klank.
“Je roept al een hele tijd”, sprak satan spottend.
“Waar blijft het antwoord “Hier ben Ik!” van God?
Nee, er komt geen antwoord van de troon naar beneden!
hoelang schreeuw je nog: “O, God!”? Houd toch op!
Toen hij bedroefd, met gebogen hoofd, zweeg,
zag hij in zijn droom hoe Al Khidr [een dienaar van God] naar beneden kwam
en sprak: “waarom zeg je Mijn naam niet meer?”
Hij zei: “nooit komt het antwoord: “Ik ben hier!”
Daarom ben ik bang dat Hij mij de deur wijst!
Jouw roep “O, God!” is Mijn roep “Ik ben hier!”
Jouw smarten en smeken zijn toch een boodschap van Mij
en al jouw moeite om Mij te bereiken – dat Ik je naar Mij toetrek is een teken!
Jouw liefdespijn is mijn genade aan jou
Jouw roep “O, God!” bevat honderdmaal “hier ben Ik!”

Het boek is duidelijk geschreven voor een Duits publiek, met verwijzingen naar Goethe en de lokale Turkse gemeenschap.
Dat is niet erg. Wat wel stoort is de ronduit slordige vertaling en andere fouten. Bijvoorbeeld: pelgrims vliegen niet van Jeddah naar Mekka want de luchthaven van Mekka is Jeddah.

Naar mijn mening is dit boek niet de beste inleiding over islam dat er op de markt is en zeker niet een schoolvoorbeeld van professor Schimmel’s kennen en kunnen.


Rumi in de reeks “Meesters in de spiritualiteit”

Jalal ad-Din Rumi (1207-1273) is een van de bekendste soefimeesters en spirituele dichters. Hij leefde in Konya in het huidige Anatolië. Zijn geestelijke erfgenamen zijn de overbekende rondtollende derwisjen.
Rumi’s twee grootste werken zijn de
- Masnavi (Rijmende coupletten met diepe geestelijke betekenis): een zes-delige werk dat een der grootste meesterstukken is van spirituele poëzie geschreven op het einde van zijn leven
- Diwan al kabir: een hommage aan zijn leermeester, de soefi Shams. Het werk bevat zo’n 40.000 verzen

In tegenstelling tot wat vele denken schreef Rumi, die uit het huidige Afghanistan afkomstig is, noch in het Arabisch noch in het Turks maar in het Perzisch. Rumi’s gedichten speelden een pivotale rol in de islamitische mystiek. Zijn gedichten zijn alle opgedragen aan de Geliefde, te vergelijken met het Hooglied in de christelijke literatuur. Rumi zag letterlijk in alles een manifestatie van God. De schepping is een sluier die de goddelijke werkelijkheid bedekt. Een voorbeeld:
In de tuin zijn duizend fijne verrukkingen
en rozen en viooltjes met zuivere geuren,
en klaterend water in de stroom -
een voorwendsel is het – Hij is het alleen!

Ook in het Westen waar het soefisme een stijle opgang maakt, New Age is daar niet vreemd aan, worden zijn dichtbundels alsmaar meer gelezen. Ze beantwoorden aan een verlangen naar gevoelsmatige religiositeit. In dit korte boek geeft Annemarie Schimmel een mooie inleiding tot het leven en werk van deze grote mystiek. De vertaalde gedichten zijn van hoogstaande kwaliteit.

Een pareltje uit het boek (van Goethe):
In het ademhalen ligt een dubbele genade…
Dank God als Hij je onder druk zet
en dank Hem als Hij je weer vrij laat.

Sharaf heeft een exemplaar van beide boeken dat u kunt lenen, reserveer via deze link

“In de naam van God, de Erbarmer, de Barmhartige. Een inleiding in de islam” door Annemarie Schimmel – ISBN 90-211-3691-3. De prijs is ongeveer € 18
“Rumi in de reeks “Meesters in de spiritualiteit” door Annemarie Schimmel- ISBN 90-317-1856-4. De prijs is ongeveer € 20