Pages Navigation Menu

Sharaf Mechelen

Ramadan

Ramadan is gewoon de naam van de negende maand van de islamitische kalender. De islamitische kalender, net zoals de gregoriaanse kalender, heeft 12 maanden maar is gebaseerd op de maancyclus. Daardoor heeft elke maand 29 of 30 dagen. De ramadan duurt dus 29 of 30 dagen. Ramadan is met voorsprong de belangrijkste maand van het jaar voor moslims. Ramadan is de maand waarin de Koran voor de eerste keer aan de profeet Mohammed is geopenbaard. Het is de enigste maand die bij naam wordt genoemd in de Koran. Maar ramadan is bij het grote publiek het beste gekend als de maand van het vasten.

Het vasten is de vierde van de vijf zuilen waarop de islam “rust”, de andere vier zijn de geloofsbelijdenis, het gebed, liefdadigheid en de bedevaart.

Ramadan is dikwijls het laatste dat niet-praktiserende moslims opgeven. Al was het maar uit schaamte om (heimelijk) te eten in een gemeenschap van vastenden. Een niet vastende jongeman of jongevrouw die ‘s avond mee aan tafel het vasten breekt kijkt om zich heen en ziet zijn moeder, vader, (jongere) broer of zus die allemaal de dag in vasten hebben doorgebracht. Wat is het dat deze ouderen of jongeren konden doen dat iemand die in de kracht van zijn leven is niet kan opbrengen? Het is dat beeld dat tot schaamte leidt. Desalniettemin moet men niet vasten omwille van sociale druk. Het vasten dient altijd vrijwillig en op basis van innerlijke zelfreflectie plaats te vinden. Anders is men een hypocriet. Men kan beter ongelovig zijn (want die is trouw aan zijn versie van de waarheid), en dus eerlijk, dan hypocriet in zaken van geloof.

Als men dus vast moet men geheel achter het vasten staan. Dat is duidelijk uit de volgende overlevering van de profeet: Veel mensen halen niets uit hun vasten behalve honger en dorst. En veel mensen die ‘s nachts bidden halen er niets uit behalve slaaploosheid.

Wat is vasten?
Vasten is het zich onthechten van wereldse zaken: minder eten en drinken, geen alcohol of weinig vlees, niet roken, minder televisie kijken, seksuele onthouding enzovoorts.

Vasten is zich richten op het spirituele: meer nadenken, meer bidden, meer bewust zijn van wat men doet, zich afvragen wat de belangrijke zaken zijn in het leven, meer lezen, meer solidair zijn met minderbedeelden en meer uitdelen – niet alleen geld of voedsel maar evengoed tijd spenderen voor en met anderen.

Vasten is vrij universeel. Alle wereldgodsdiensten -jodendom, christendom, boedhisme, hindoeïsme- kennen één of andere vorm van het vasten. En niet te vergeten de populairste toepassing: het dieet.

Vasten is ook een inherent onderdeel van het christendom hoewel het vandaag de dag nog maar een schaduw is van de vroegere populariteit. Acties als Broederlijk Delen tijdens het christelijke vasten komen zeer bekend over bij de moslim die tijdens de ramadan zijn portemonnee wijd moet openhouden voor de behoeftigen.

Het Oud Testament bevat genoeg verwijzingen naar het vasten als een jaarlijkse religieuze praktijk die samenging met het openbaar voorlezen uit de Thora. Een overgebleven traditie daarvan is de Youm Kipoer (Dag van de Vergevingen) in het jodendom. De Koran verwijst naar dit vasten door de joden: “Vasten is u voorgeschreven zoals het was voorgeschreven aan diegenen voor u”. Volgens een vroege hadith (islamitische overleveringen te vergelijken met de teksten van de vier evangelisten in het Nieuw Testament) verwijst deze uitspraak naar het Youm Kipoer vasten. Let ook op het woord Youm dat zowel in het Hebreeuws als in het Arabisch dezelfde betekenis heeft: “dag”. Het toont duidelijk de gemeenschappelijke Semitische wortels van beide zustertalen. Moslims vasten ook het islamitische equivalent van Youm Kipoer: Ashoera. Ashoera is een optioneel vasten van één etmaal ter nagedachtenis van de dag waarop God Mozes en zijn volk redde van de legers van Farao. Het is spijtig dat heden ten dage sommige moslims het verband tussen Ashoera en Youm Kipoer proberen te ontkennen. Als moslims samen met hun joodse geloofsgenoten om dezelfde reden zouden vasten zou dat een daad van solidariteit en broederschap zijn. Solidair zijn met joden is niet hetzelfde als solidair zijn of akkoord zijn met de (wan)daden van de staat Israël. Dat zijn twee verschillende zaken die men dikwijls om geopolitieke redenen door elkaar wil halen.

Voor de joden is het vasten, samen met het gebed en het geven van aalmoezen, de belangrijkste werken van godsvrucht. Interessant is dat het vasten vernoemd wordt als teken van rouw. Daarnaast is vasten in verschillende culturen een voorbereiding op het ontvangen van visioenen. Denk ook aan de profeet Mohammed die regelmatig in een grot ging vasten en mediteren en toen de eerste openbaring van de Koran kreeg.

Ook het Nieuw Testament bevat verwijzingen naar het vasten van de eerste christenen. Als voorbereiding op het doopsel maar dikwijls in connectie met bidden en het geven van aalmoezen. Dus ook hier, ramadan is niets nieuws onder de zon maar stevig ingebed in de traditie van de monotheïstische godsdiensten. Hoewel sinds Paulus de jonge Kerk een hoop joodse tradities en regels opzij geschoven heeft (dieetregels, besnijdenis, enz) is het vasten een blijver gebleven, zij het zonder het te formaliseren als een discipline op zich. Het verschil met de ramadan is dat deze laatste een duidelijk set van regels en praktijken heeft.

Het is weinigen gegeven -heiligen, monniken en heremieten daargelaten- om het hele jaar door op intense wijze God centraal te stellen. Ramadan is zoals de haven waar de schepen tot rust komen en waar herstellingen kunnen worden uitgevoerd. De ramadan is die periode waar de hele islamitische gemeenschap intensief haar religie wil beleven. Het gaat dus in essentie niet over honger en dorst lijden maar om de relatie met de Schepper te hernieuwen en te verstevigen, als het ware om bij te tanken in religieus bewustzijn. Al het materiele in deze maatschappij moet zoveel mogelijk wijken zodat we terug de zingeving van dit leven gewaarworden door vasten, bidden en reflectie.

Hoewel aan de ene kant ons lichaam honger en dorst lijdt en aan de andere kant er volop eten en drinken beschikbaar is in ijskasten en op schappen, brengt het ons niet in verleiding om het voor de handliggende te doen. We zijn dus vrij om los te breken van onze primaire lusten. Gedurende deze maand moet ook de geldbeugel wijd openstaan voor zij die het minder hebben -moslim of geen moslim- zodat we ons met hun kunnen identificeren.

Waarom vasten moslims tijdens de ramadan?
Het korte antwoord is: de ramadan is de periode van het jaar waarin God weer centraal staat in ons leven. Vasten is een manier om meer plaats te geven aan God in je leven. De rest zijn details maar lees vooral verder.

Het is in de natuur van mensen om zich af te vragen waarom we doen wat we doen. Moslims doen wat ze doen om God te aanbidden. Zijn geschenk aan ons is het leven, en wat we met ons leven doen is ons geschenk aan Hem. In essentie moet elke beslissing die een gelovige neemt in het licht staan van God. Praktisch komt het erop neer om onszelf telkens de vraag te stellen of een handeling ons dichter bij God brengt (halal) of juist verder weg (haram). Onze handelingen als gelovige moeten een extensie zijn van de wil van God. Hoe past het vasten nu in dit plaatje? Simpel, door God als centraal punt in ons leven te zetten gedurende de ramadan. Dit centraal stellen is de natuurlijk plaats voor God in ons leven want Hij is de bron van alle dingen en vooral van al het leven. Daarom ook dat we onze liefde op Hem richten. Een gerichte en gefocuste liefde is een verhoogde liefde. Op Hem die de uiteindelijk bron van bestaan is. En dus helpt ramadan om ons op Hem te richten.

Begin niet met vasten om het vasten zelf alsof het iets is dat op zichzelf staat, als een doel. Zelfs voor mensen die diëten is het geen doel maar een middel, het doel is vermageren of gezonder worden of blijven. Maar vast voor de juiste redenen. Vasten gaat nooit over het vasten zelf. Vasten is niet het automatisch en mechanisch volgen van regels. Sommigen maken er een sport van om overdag te slapen om ‘s nachts hun gewoon gangetje te gaan. Neen, vasten is iets organisch en levend dat men met verstand, eerlijkheid en intensiteit benadert.

Dus waarom vasten? Omdat Hij wil dat we ons overvolle leven achter ons laten samen met onze existentiële onzekerheid die eigen is aan de mens zodat we een innerlijke vroomheid kunnen bereiken. De Koran is duidelijk: “O gij die gelooft, het vasten is u voorgeschreven zoals het was voorgeschreven aan degenen vóór u, zodat u vroom (Al-Muttaqun) kan worden”. Vroomheid, een woord dat men tegenwoordig weinig in de mond neemt, betekent niet alleen heel gelovig zijn maar verwijst ook naar dapperheid en moed. Vasten kan iets zijn dat ons vertrouwen in God een diepgang en vastheid geeft. Vertrouwen is nu eenmaal een integraal onderdeel van de liefde. In de liefde, onbaatzuchtige liefde, overstijgen we onszelf in overgave. En dus sluit ook hier de cirkel mooi want de betekenis van het woord “islam” is overgave. Het is deze vroomheid waar het over gaat.

In God vertrouwen is in de toekomst vertrouwen. Vandaar dat vertrouwen in God je onvermijdelijk dwingt om alles weg te geven dat je te veel hebt. Dus kunnen we zeggen dat vertrouwen in God ons intrinsiek inspireert om te vasten. Niet alleen moet vasten een innerlijke focus op God zijn, en niet alleen kan vasten toevoegen aan deze focus, de focus zelf dwingt ons. En zo komen we uit bij een zelfvoedende cyclus. Vertrouwen en focussen op God maakt dat we vasten, vasten maakt ons vertrouwen en onze focus op God groter. Hoe meer wij duwen hoe meer Hij ons naar Zich toe trekt. Het vertrouwen wordt beloond door een gezuiverde en vernieuwde staat van zijn. Klaar om er de rest van het jaar tegen te kunnen zoals de jaarlijkse inenting tegen de griep.

Het “natuurlijk” doel van vasten is zuivering. Zuivering of reiniging is trouwens ook de betekenis van zakat, de derde zuil van de islam waar iemand zijn rijkdom moet zuiveren door een deel terug te geven aan het armere deel van de bevolking. Jawel, teruggeven want uiteindelijk is alle rijkdom onttrokken aan de gemeenschap en is het alleen maar fair dat een deel terugvloeit aan zij die er het meest nood aan hebben. Ook bij het vasten is er een zuivering, weliswaar niet van het kapitaal dat je bezit maar van dat ander vermogen dat we allemaal gekregen hebben en dat eveneens van kapitaal belang is: onze ziel. De ziel komt versterkt uit dit verhaal, gezuiverd en opgeladen.

Er is geen beter moment, buiten de bedevaart in Mekka, waar men zich dichter bij God waant. Telkens men iemand ziet eten of drinken overdag is de moslim zich bewust van zijn keuze voor God. In die zin zijn moslims in het Westen gezegend door te leven in een niet-islamische samenleving: ze zijn zich bewuster van hun moslim zijn juist door het contrast met anderen. Dit is een zegen en een gelegenheid voor constante dhikr (het herdenken van God).

Als men de zin van het leven uitdrukt in het dichterbij komen tot God (met als hoogtepunt het paradijs, wat niets anders is dan dichtbij Hem mogen komen) dan is het vasten een methode om op spectaculaire wijze een reuzenstap te nemen. De ramadan is als het ware het dragen van zevenmijlslaarzen die ons met reuzeschreden dichterbij ons doel brengen en ons hart te openen voor Hem. Ramadan is de fysieke en geestelijk uitdrukking van de wens om dichter bij God te komen.

Vasten is een voorrecht en een genade, al is het ook een plicht. Net zoals bidden een voorrecht is -er staat nergens in de Koran dat er een straf is voor zij die niet bidden- want bidden, indien het al geen zonden wegneemt, zorgt ervoor dat we minder zondigen en geeft ons de kans om stil te staan en te reflecteren over begane zondes. En dat is precies wat de ramadan ook doet. God geeft ons de kans om te vasten, als we deze kans grijpen dan vullen we ons hart met liefde voor Hem. Door ons verzadigd lichaam te ledigen vullen we het met de liefde. In de woorden van de Koran: “wist je maar dat vasten beter is voor jezelf”. Nog volgens de Koran is de maand ramadan een leiding voor de mensheid.

Vasten als middel om jezelf te controleren
Vasten kan ons helpen om onze begeertes binnen de perken te houden. Een bevrijding van *alle* begeertes en lusten zou natuurlijk nog beter zijn, een terrein waar moslims nog veel kunnen leren van boeddhisten. Ook eetlust is een lust, een lust die ervoor zorgt dat we van eten “genieten” en meer tot ons nemen dan ons lief is. We spreken niet voor niets van beschavingsziekten (zoals obesitas, diabetes, hartziekten…) die voorvloeien uit deze levensstijl van “te veel”.

Sommige mensen reduceren zichzelf tot één langgerekt verteringsorgaan. Alles wat ze doen is in functie van hun maag die hun idool is geworden. En hoe meer men eet hoe meer de maag zal schreeuwen om meer, als een brandende oven die nooit verzadigd geraakt want hoe meer brandstof hoe harder het zal branden. Het zijn wij die onze eigen lusten voeden en stimuleren. Iemand die zijn lusten onder controle wil houden begint bij het controleren van zijn mond. Overigens niet alleen bij wat er in gaat maar ook wat er uit komt.

Op het werk, school en op weg naar huis lijken alle straten bezaaid met fast en andere food, winkels met kant en klare maaltijden, slagers, bakkers of het ware consumentenparadijs: de supermarkt. Eens thuisgekomen staat de ijskast, diepvries en voorraadkast al te wachten. Het is één lange voedselband met een overaanbod en bijna een dwang om je te laten eten. Alsof we de hele dag grazen met dat verschil dat we geen herkauwers zijn en dus constant op zoek moeten naar meer. Eten en honger zijn al lang van elkaar losgekoppeld.

Het is in dit groter geheel dat de onthouding van voedsel tijdens de vasten dient te worden geplaatst. En toch heeft het onthouden van voedsel an sich ook een direct nut. Het merendeel van mensen in het Westen stoppen letterlijk te veel in hun maag. Obesitas, zoals we allemaal weten, is een groeiend probleem en niet alleen ongezond maar desastreus voor het zelfbeeld van de betrokkenen. Hoe kunnen we verwachten van mensen die niet eens in staat zijn om te stoppen met voedsel in hun mond te proppen, in staat zijn om andere lusten te temperen?

Als zwaarlijvige tieners zouden vasten dan worden ze niet alleen geconfronteerd met hun voedselverslaving maar ze zouden ook (soms voor de allereerste keer in hun leven) beginnen te merken dat zij daadwerkelijk kunnen leven met een beetje minder. Ze zouden misschien zien dat het niet nodig is om toe te geven aan “goesting”. Ze zouden hetzelfde ondergaan als een ex-drugsverslaafde die een cold turkey krijgt. Het is niet alleen confronterend maar versterkt ook de persoon wanneer men de voorgenomen vastenmaand doorsparteld. En als de mensen minder onafhankelijk zouden worden van hun voedselverslaving zouden ze in staat zijn om iets te doen voor de armen in deze wereld. Zich onthouden van voedsel is slechts een onderdeel van de discipline die ons zal leren ons te onthouden van andere dingen.

Er moet bereidheid zijn om onszelf te ontdoen van het bewust en onbewust stimuleren van onze lusten. Doen we dat niet dan misbruiken we het recht dat we gekregen hebben om te kiezen en boven ons dierlijk zelf te kunnen uitstijgen. Alle dieren hebben een taak en een nut, behalve de mens die in zijn universaliteit kan kiezen wat hij of zij doet. Kiezen we om onze dierlijke lusten te volgen dan worden we minder dan een dier. Want een dier kan niet anders dan zichzelf zijn. Zoals zenmeester Basho het uitdrukte: “Leg neer bij de wilg, de walging, de begeerte, die leeft in uw hart”.

Als God ons roept, en dat is de geest van de ramadan, dan moeten we een stap in Zijn richting zetten. De stap is onze uiterlijke uitdrukking van ons innerlijke antwoord en als zodanig is het enige echte bewijs van onze innerlijke overtuiging. Onze oprechtheid bewijzen we door te handelen volgens onze woorden.

De grote verleider – het ego
Volgens een overlevering wordt Satan gedurende de maand ramadan aan de ketting gelegd. Wat is de betekenis hiervan? Laten we terug naar het Nieuw Testament gaan kijken: Jezus heeft 40 dagen gevast in de woestijn waar hij blootgesteld werd aan verleidingen van Satan. Verleidingen die inspeelden op zijn diepste verlangens maar die hij met glans doorstaan heeft. De band tussen Satan die geketend is door het vasten is hier duidelijk. Door zich zo op God te focussen kon Jezus de wereldse lusten en verleidingen -die Satan hem aanbood- zonder meer naast zich leggen. De woestijn waarin hij vastte is tevens een symbool voor het achter zich laten van overbodigheden en overvloed. En dus verliet Satan Jezus om toe te slaan op een meer opportuun moment want tijdens de vasten was het onbegonnen werk. Het is dus onze taak om Satan gedurende de ramadan aan banden te leggen.

En de ramadan helpt je daarbij, vandaar dat een bekend hadith zegt: wanneer de ramadan komt, zijn de hemelpoorten wijd open en de hellepoorten gesloten.

Dus God-focus moet altijd de essentie van het vasten blijven. Onze onthouding van voedsel is gericht op onthouding van het ego, het is nooit een doel op zich. Dat is de reden waarom vasten zeker niet betekent dat je moet ophouden alle levensmiddelen tot je te nemen en je ‘s avonds een sobere maaltijd kunt nuttigen.

Het is natuurlijk één ding om bij jezelf naar binnen te kijken en bepaalde fouten, verslavingen of het ontbreken van God-focus te ontdekken, maar het is een ander ding om de kracht en het vermogen te hebben om zich te ontdoen van deze dingen. Kan vasten ons daarbij ook helpen? Zelfreflectie is inderdaad niet iets dat per definitie ook mogelijk maakt ons te veranderen of de dingen waarover we nadenken aan te pakken. Vasten kan gezien worden als een spirituele “training” door het gebruik van zelfdiscipline. Deze religieuze training is dus het aanleren van zelfdiscipline in de zin van ego-controle. Waarom vasten in staat is om dit te doen is duidelijk: vasten per definitie is een daad van het opgeven van bepaalde dingen waar je naar hunkert. En net als een spier die sterker wordt naarmate je meer oefent wordt de geest van de vaster sterker naarmate je meer lusten en verlangens opgeeft. Daarbovenop is het vasten niet alleen een éénmalige daad van iets opgeven maar je leert om het te verdragen gedurende een hele maand. Als je een maand kunt zonder, waarom niet de rest van het jaar? Of de rest van je leven? One day at a time. Vasten is een schitterend instrument voor het kweken van zelfdiscipline. Het is een training voor zowel de geest als het lichaam om zich te wapenen tegen ontberingen, te volharden in moeilijke tijden en niet op te geven. De ramadan is een marathon, geen sprint. Net zoals het leven zelf een marathon is.

Als we om kunst of een sport te beheersen oefening nodig hebben waarom zou dat anders zijn voor religie?
Ook religie heeft oefening nodig.

Vasten is niet alleen een daad van zichzelf geven en vertrouwen op God, maar het is ook iets dat ons in staat stelt om het beste van onszelf te geven. Vasten geeft ons meer controle over ons ego door paradoxaal het loslaten van datzelfde ego of op zijn minst van haar verlangens.

Vasten is iets dat ons lichamelijk, mentaal en spiritueel kan leren om dit te doen, omdat de daad van vasten bestaat uit het afschaffen van luxe en niet meer verbruiken dan nodig. Vasten is laten zien hoeveel je bereid bent om jezelf te ontkennen en als zodanig open te staan voor God. En jezelf ontkennen – of het nu gaat onthouding van voedsel of andere- zal altijd een soort van vasten zijn, omdat het een manier is om je leeg te maken en aldus je te laten vullen met iets groter dan jezelf.

Vasten als een motor voor solidariteit
Vasten is niet beperkt tot het persoonlijke, net zoals een steen die men in de vijver gooit steeds wijdere kringen maakt zo ook moet het uitdeinende effect rondom de vastende duidelijk zijn. Vrijgevigheid en liefdadigheid zijn zo’n kringen. Het uitnodigen van buren, familie en kennissen om samen de iftar (het breken van de vasten) te nuttigen is een andere.

Omgaan met intense honger kan de empathie met de armen verbreden (door honger te hebben met de hongerigen) door diegenen die niet echt weten wat honger is. Daarvoor alleen al zou men aan het vasten moeten deelnemen. Het minder doen in een omgeving waar men gewoon is alles te krijgen wat men wil heeft een waarde in zichzelf. Vasten is dus een mechanisme dat ons in solidariteit en contact brengt met degenen die minder hebben, want de ervaring van het vasten maakt het ons gemakkelijker om hun situatie beter te begrijpen.

Dus als we solidair willen zijn met de armen dan kan vasten ervoor zorgen dat het niet enkel bij nobele gedachten blijft maar een zeer nuttige en praktische methode zijn. Daarnaast geeft onze bereidheid tot solidariteit een zeer sterk signaal aan de maatschappij, hoop aan de armen en heeft het voorbeeld-effect onvermijdelijk impact op de omgeving.

Het sociale aspect van vasten
‘s Avonds bidden de vastende moslims in gemeenschap, de zogenaamde tarawieh. Na de iftar gaan ze naar de moskee voor een reeks korte gebeden die volgen op het laatste gebed van de dag. Tarawieh gebeden zijn niet verplicht maar door er aan deel te nemen, wat zeer veel moslims doen, is men getuige van het beleven van de ramadan als gemeenschap. Mensen herleven na een dag vasten, de moskee komt tot leven, er is water voor de dorstigen en eten voor wie wil eten. Kortom, het geeft een beeld van een gezonde, bruisende en levende gemeenschap. Een contrast met de eenvoud van thuis overdag.

De moskee is ook de plaats waar mensen voor een maaltijd terecht kunnen. Het voedsel van de gemeenschap wordt naar hier gebracht.
Daardoor versterkt het vasten de banden binnen de familie en gemeenschap. Vasten is een sterk middel om een groep te binden en mee te bouwen aan sociale samenhang en solidariteit. De avond samen doorbrengen met bidden. De maaltijd met je familie nuttigen. Familie, kennissen, naasten en buren uitnodigen. Bij zonsondergang wordt het vasten *samen* gebroken door de traditionele dikke soep (harira) met zoetigheden (chabakia), vijgen, dadels, enz. Ook dit is het sociale aspect van de ramadan: een periode om samen met familie en vrienden aan tafel te zitten om de vasten te breken. In een 24×7 maatschappij waar het ritueel om als gezin samen aan tafel te zitten langzaam maar zeker de dieperik ingaat is dit een zegen.

De groepsdynamiek tijdens de ramadan is zeer sterk en men voelt zich deel van de ummah, de gemeenschap. Deze maand brengt letterlijk de moslims van over heel de wereld dichter bij elkaar. Een waar mirakel.

Omdat je als vastende ook interactie hebt met de gemeenschap moet men zijn gedrag of humeur niet negatief laten beïnvloeden door de ontberingen. Hier nog een les uit het Evangelie (het Goede Nieuws) van Mattheüs: “Wanneer jullie vasten, zet dan niet zo’n niet somber gezicht op als de huichelaars, want zij doen dat om iedereen te laten zien dat ze aan het vasten zijn. Ik verzeker u, zij hebben hun loon al ontvangen”. Je kent ongetwijfeld moslims die humeurig zijn omdat ze hun verzetjes missen zoals koffie of sigaretten. Of die opvliegender zijn tijdens dan buiten de ramadan. Neen, zij zijn geen voorbeeld van vastenden. Wat het loon betreft waar de apostel Mattheüs het over heeft: vergelijk het met geven van een aalmoes – u weet wel de rechterhand mag niet weten wat de linker geeft. Als je dat doet met het oog op publieke goedkeuring dan heb je je beloning al ontvangen in deze wereld en moet je niet nog iets van God verwachten in het hiernamaals. You can’t have it both ways.

Vasten en bidden – twee handen op één buik
Het bidden op zowel persoonlijk vlak als in gemeenschap is intensiever. Door voor dag en dauw op te staan voor een sober ontbijt verkeert men in de mogelijkheid om het ochtendgebed (fajr) uit te voeren. Terwijl de rest van het jaar weinig moslims opstaan voor dit gebed zorgt de ramadan ervoor dat we uit ons bed geraken in deze maand. Het bidden voordat het zonlicht opkomt, als de wereld daarbuiten nog stil is, zelfs in de grootsteden, is een unieke ervaring. Dit is het toenemen in intensiteit en frequentie van het individueel bidden.

Op de een of andere manier is de geest meer gericht tijdens het vasten. Zelfs na slechts een dag van vasten, kan de concentratie aanzienlijk uitgebreid en is een algemene ‘helderheid van geest’ waarneembaar. Bij sommigen gaat bijvoorbeeld het reukvermogen spectaculair vooruit. De concentratie die nodig is voor bidden is een stuk makkelijker op te roepen en te handhaven tijdens het vasten. Als zodanig gebeurt het dat mensen het gevoel hebben dat zij in staat waren om hun eigen leven duidelijker te zien en dus zichzelf beter te begrijpen.

Door te vasten kan men het bidden naar een hoger niveau tillen. Vasten geeft dus de vastende een boost in zijn capaciteiten om over zichzelf te denken, de dingen in perspectief te zetten, te reflecteren en te focussen op datgene waar men zich aan wil wijden: concentreren op God.

Tijdens het vasten lijkt het gebed een bron van energie. Het draagt bij aan je doelstellingen om dichter bij God te komen en zal je vasten draaglijk maken. Bidden helpt dus het vasten maar vooral geeft het de diepgang die je nodig hebt om het vasten tot een goed einde te brengen.

Moslims bidden vijf maal per dag. Ze onderbreken hun dagdagelijkse beslommeringen met een regelmaat om tijd te maken voor God en dus voor zichzelf. Het is onze dagelijkse antitode tegen wereldse krachten die ons constant in verleiding brengen om een liederlijk leven te leiden. Bidden duwt de ziel in de richting van God, die zoals we eerder gezien hebben, eraan trekt. Hoe meer we duwen hoe meer Hij trekt. In zekere zin is bidden een vorm van vasten. Op dezelfde manier dat vasten God centraal in ons leven stelt doen we dat ook tijdens het bidden. Vasten is het ultieme gebed omdat het veel verder en dieper gaat dan het bidden. Vasten is de fysieke en geestelijke uitdrukking van Labaik Allah, Labaik. Hier ben ik o Heer tot Uw dienst. Een totale overgave aan God. Islam tot zijn essentie teruggebracht.

In de Koran wordt het vasten genoemd in twee contexten: als een daad van aanbidding gedurende de ramadan en daarnaast als een middel om voor zonden te boeten. Het is deze eerste context die duidelijk maakt dat vasten een vorm van aanbidding is.

Bidden is dus een voorwaarde om te vasten. Vasten is het tot leven brengen van het gebed. Wat we vragen aan God tijdens het gebed kunnen we waar maken tijdens de vasten. Eenvoudigweg een gebed van dichtbij bekijken laat dat duidelijk zien:
Christenen: En breng ons niet in verleiding…
Moslims: Leidt ons op het rechte pad…
Wanneer we de tijd nemen om te bidden en aldus het hart, ziel en geest richten op God, dan zijn onze acties een bevestiging van onze woorden. De tijd nemen om te bidden is een daad van vasten.

Ramadan als de maand van onthaasting
Voor veel mensen zou het dagelijks leven een stuk trager mogen gaan want dit tempo is gewoon niet vol te houden. Je computer en GSM een tijdje afzetten kan al heel bevrijdend werken. In tijden van verhaasting, stress, werk- en prestatiedruk, kortom een onevenwichtige situatie biedt God ons een oase aan van harmonie, vrede en eenheid. Deze oase is de ramadan, een genade van onze Heer.

Het is een maand waar geestelijke vervuiling verbannen wordt: de aanslag op onze oren, ogen en andere zintuigen maar vooral op de geest komt tijdelijk tot stilstand. De eeuwig schetterende televisie die in sommige huishoudens de rol van behangpapier vervult gaat nu even uit. In de plaats komt het lezen -in stilte of luidop- van de Koran. Luidruchtigheid en zinloos geklets maakt plaats voor contemplatie. Het leven wordt minder complex want door de vereenvoudiging keert men weer naar de essentie. Als individu, familie, gemeenschap en voor de islamitische landen ook als maatschappij.

We zijn vandaag de dag met zovel verschillende zaken bezig. Dikwijls onbewust. Zoals de Libanese dichter Khalil Gibran het formuleerde: “Als ik zit dan zit ik, als ik loop dan loop ik, als ik spreek dan spreek ik”. Maar voor de meesten is het: “Als ik zit dan sta ik al, als je loopt dan wil je er al zijn, als je spreekt dan luister je meestal al niet meer naar het antwoord”. Je kunt enkel genieten van wat je doet als je er met je hoofd bij bent. In die zin is elk moment op zichzelf perfect. Rustig en aandachtig leven is aanwezig zijn in het heden. Iets wat tegenwoordig onder de noemer mindfulness terug opgang maakt.

Wanneer men geen aandacht noch tijd hoeft te besteden aan eten gedurende de dag wordt ineens een heleboel tijd beschikbaar waarin de aandacht van de geest kan gericht worden op andere dingen. Er kruipt nu eenmaal veel tijd in het wanneer en hoe van eten, in feite wordt ons dagritme (ontbijt, lunch, vieruurtje, dinner) volledig bepaald door onze eetgewoontes. Zonder de noodzaak te voeden, vallen er opeens een hele hoop zorgen en besoines weg. En dus kan men de vrijgekomen tijd gebruiken om precies die dingen te doen die we te weinig doen zoals bidden maar evengoed soep gaan opscheppen voor daklozen. Het plaatst de “ander”, de niet-vastende medemens in een ander daglicht. De vasten creëert een afstand waardoor we kunnen observeren hoeveel tijd weglekt door allerlei trivialiteiten. Futiliteiten die als een spons een kostbaar bezit opzuigen: tijd. Vasten kan helpen om de noodzaak van al deze tijdrovende activiteiten in vraag te stellen.

Mensen weten vandaag niet meer hoe zich te ontspannen. Ze verwarren een inspanning, zoals een sport, met ontspanning. Ontspanning is iets dat men één of tweemaal per jaar doet tijdens vakanties. Maar zelfs die vakanties zijn eerder een haard van stress dan ontspanning. Kijk maar eens rond op de luchthaven tijdens de vakantie, nergens is de concentratie van spanning en stress zo groot, zelfs niet op een beursvloer tijdens de zoveelste crisis. Met als resultaat dat men eerder vermoeid en opgelucht thuis komt.

We zijn zo ingenomen met ons eigen druk leven dat we niet kunnen stoppen, zelfs niet voor een moment. Het is het standaard antwoord geworden wanneer men aan mensen vraagt hoe het met hun gaat: druk-druk. Het feit dat ze met tweemaal hetzelfde woord antwoorden is een teken van de ongezonde spanning waar ze onder staan.

Willen we tijd hebben om tijd te hebben -wat een luxe dezer dagen- dan moeten we tijd maken. Hoe doen we dat? Dat kan door zich terug te trekken in eenzaamheid om te bezinnen maar evengoed door te vasten of in een tempel te gaan bidden. In alle drie de voorgaande voorbeelden komt het erop neer om God een plaats te geven in je leven. Men kan niet tussen twee mailtjes door snel even aan God denken, neen, om God te gedenken moet men tijd nemen. En het is die tijd die we voor God reserveren dat een geestelijk en lichamelijk rustpunt vormt. Zo vloeit de spanning letterlijk uit ons lichaam. Rust, ware rust, kan men enkel in God vinden.

Hoewel men God het best leert kennen in eenzaamheid maken we niet enkel tijd voor Hem maar ook voor onszelf. Door tijd te hebben maken we ons ook beschikbaar voor anderen, we worden als het ware toegankelijker want er is geen dwingende agenda die onze meester is.

Het is niet toevallig dat de vrijdag voor moslims, zaterdag voor joden en zondag voor christenen – niet enkel een dag is van bidden of om hun respectievelijke tempels te bezoeken maar ook een dag van rust. In ons land is zondagrust een begrip en zelfs wettelijk verankerd. We moeten er voor ijveren om dat zo te houden om te vermijden dat ook hier de 24 uur- en 7 dagen economie zijn tentakels verder uitstrekt.

De wereld lijkt een grote aanslag op onze zintuigen. Zet de televisie of radio op en de stemmen klinken hard en luid. Alles wordt opgeklopt en versterkt. Het gehoor van jongeren gaat achteruit door vrijwel constant naar te luide muziek te luisteren. Als moslims moeten we ons schamen dat we elke avond tijd hebben om urenlang naar zinloze televisieprogramma’s te kijken maar we maken geen half uurtje vrij om de Koran, Gods woord, te lezen. Gelukkig *moeten* we vijf keer per dag bidden of het herdenken van God zou gereduceerd zijn tot het vrijdag gebed. En ook hier help de ramadan: de traditie om de Koran helemaal uit te lezen gedurende deze heilige maand is een vast onderdeel van het vasten.

Tip: een eenvoudige vorm van ontspanning is om de ogen te hemel te richten en de blauwe lucht, wolken of sterren te gade te slaan en daardoor even deze wereld te verlaten en in verwondering en bewondering. Het brengt de zaken terug in perspectief. Om je klein te voelen in je kleinheid.

Vasten en het lichaam
Het lichamelijke aspect van het vasten voegt alleen gewicht (pun not intended) aan de geestelijke toestand. Na enkele dagen vasten houdt het rommelen van de maag rond de middag op. Het lichaam is afgekickt wat aantoont dat eten een geconditioneerde Pavlov reflex is en niet uit de noodzaak tot eten voortvloeit. We eten meer dan we nodig hebben. We eten uit gewoonte. Met alle kookprogramma’s dezer dagen op de buis en het succes van koken als levensstijl en ultiem genot is eten ver verwijderd van het doel ervan: ons lichaam op een gezonde manier in leven te houden.

Alleen door jezelf elke vorm van voeding te ontzeggen gedurende de dag krijg je een fascinerend inzicht in je eigen mentale en lichamelijke relatie met voedsel. Het kan een zeer merkwaardige ervaring zijn om je eigen gewoontes in de ogen te kijken en in vraag te stellen. Dan pas komt men tot het besef hoe verslaafd wij zijn aan allerlei soorten voedsel. Alleen al om dit inzicht te krijgen is het de moeite om te vasten.

Als vasten het verborgen patroon van onze verslavingen kan blootleggen dan is het zelfreflectieve karakter ontegensprekelijk duidelijk. En gezien verslavingen ons verleiden om dingen te doen die we eigenlijk niet willen doen is ze ontbloten en erkennen als probleem een eerste stap tot een oplossing. In die zin is een verslaving een onzuiverheid van de ziel omdat ze ons wegleidt van God. Het vasten gunt ons een blik op onze innerlijke werking en helaas is dat niet altijd een mooi zicht.

Als zo’n verslaving bestaat uit roken dan weet je na een halve dag vasten hoe erg je afhankelijkheid eigenlijk wel is. Door te vasten erken je niet alleen je probleem, je hunkerende lichaam en geest wordt gedwongen om het af te leren. En als je dat kan gedurende een maand, waarom niet de rest van het jaar? Een verslaving geraak je nooit meer kwijt maar je kunt het wel onder controle houden. Het vasten brengt niet alleen je verslavingen aan de oppervlakte, zoals olievlekken die komen bovendrijven in water, maar baart ook de oplossing, het werktuig om ze kwijt te raken.

Inderdaad, tijdens de ziekte waarderen we ten volle de waarde van gezondheid.

Vasten en de consumptiemaatschappij
Laten we stoppen met ons druk te maken over allerlei dingen en vooral niet meer te willen dan we strikt nodig hebben.

We moeten bereid zijn om te leven met minder. Niet alleen moeten we toelaten dat de armen meer hebben, wij op onze beurt zullen tevreden moet zijn met minder. Vasten is niets anders dan leren om zich te ontdoen van luxe en verlangens. Een terugkeer naar soberheid. We hebben het voorbeeld van de profeet Mohammed, hoewel op het einde van zijn leven hij de heerser was over de Arabische stammen bleef hij in zijn bescheiden lemen woning, naaide zelf de gaten dicht in zijn kledij, repareerde zijn versleten sandalen en gaf alles weg wat hij te veel had. Met andere woorden, de sunna (voorbeeld) van de profeet is een manier om te ontsnappen uit de waanzin van consumptie waarin we leven. Kiezen voor totale eenvoud in plaats van te winkelen alsof ons leven ervan af hangt.

In een wereld waarin we in een sneltempo de natuur uitputten en vernietigen is het dringend tijd om een vastende houding aan te kweken en onze ecologische voetafdruk te verkleinen. Een soberder wereld is een rechtvaardiger wereld. Vasten kan ons leren om te leven met minder en dus de sleutel tot economische bevrijding.

Vasten als boetedoening
Vasten als boetedoening is een grondige manier om onze fouten toe te geven en de wil te laten zien om ons leven een andere wending te geven. Een boetedoening kan zeer effectief en bijna een therapeutische ervaring zijn. Vasten kan een perfecte tool zijn om onze eigen hypocrisie te zien en te boeten voor hen.

Hoewel het vasten is gericht op het corrigeren van onze onevenwichtige relatie met God, is het niet zo dat we automatisch in harmonie met Hem komen te staan. Vasten op zich is niet voldoende voor vergeving en genade te ontvangen voor onze zonden. Het moet samengaan met de wil om een beter -lees vromer- leven te leiden. Als vasten als boetedoening en kastijding wordt uitgevoerd zonder de spirituele intentie zal het weinig baten.

Daarom dat vasten een manier is om uw bereidwilligheid te laten zien om de offers te brengen die nodig zijn om te concentreren op God. Het is alsof je ziel een lichaam geeft, handen en voeten waarmee je aan de slag kunt gaan. Vasten kan een manier zijn om te uiten dat minder meer is.

We moeten onze eigen fouten uitvergroten – in die zin is de ramadan een loep. En als we dat doen, dan zul je ogenblikkelijk inzien hoeveel van onze onhebbelijke gewoontes ons leven beheersen.

Dit jaarlijks zelfonderzoek, naar jezelf kijken en je minder goede gewoonten te herkennen en te erkennen is de eerste stap. Het is een bekend gegeven in de therapie: de eerste stap is erkennen dat je een probleem hebt, dan moet je de wil tonen om het op te lossen en tenslotte de discipline om het uit te voeren, elke dag opnieuw. Dit is exact wat de ramadan je aanbiedt, een methode om een beter mens te worden, niet enkel voor jezelf maar ook voor anderen, niet enkel tijdens deze maand maar voor de rest van je leven, niet enkel voor dit leven en deze wereld maar met een echo die ver voorbij je dood zullen doorklinken. Insh’Allah.

Vasten als zuivering
Vasten is vaak gezien als een manier om zowel lichaam en geest te zuiveren. Zoals Youm Kippoer een dag is om je te reinigen, dat wil zeggen zuiver worden.

Om de eigen verlangens te stoppen moeten we onze eigen ziel zuiveren. De meeste onder ons, zo niet iedereen, is niet in staat om onze ego’s ineens te kortwieken zomaar out of the blue. We moeten eerst enkele zaken leren met de ramadan als leermeester. We hebben spirituele en religieuze training nodig om tot een sterke ziel te komen. Alleen door het ontkennen van onze egocentrische drijfveren zullen we in staat zijn om ons meer volledig open te stellen voor het licht en de liefde die God is. We moeten onze verlangens, mentale patronen en sociale gewoonten achter ons laten omdat zij ons tegenhouden om ons over te geven aan de essentie van ons wezen en dus God (remember islam = overgave)

Vasten: een vorm van jihad, een leven lang
Vasten, net zoals de jihad, is een interne strijd die we allemaal moeten uitvechten in onszelf. Niemand kan dit doen voor ons doen. Moge Allah ons helpen.

Het probleem is natuurlijk dat mens niet perfect is (perfectie is enkel God gegeven). We maken fouten, we struikelen van tijd tot tijd. Maar zolang we blijven opstaan en verder doen is er hoop en vooruitgang en maakt angst plaats voor vertrouwen.

Dus we moeten blijven verder doen met onze spirituele zuivering, van jaar tot jaar (bij leven en welzijn daarom ook dat moslims de hoop uitdrukken dat ze nog mogen leven om de volgende ramadan te halen en niet hun verjaardag of een ander arbitrair moment) omdat het ego altijd terug zal proberen te komen. Het zal nooit ophouden, net zoals de ex-verslaafde gokker voor de rest van zijn leven elke dag aan gokken zal denken.

Het ego kan heel subtiel zijn. Wie heeft niet graag aandacht? Wie heeft geen bevestiging nodig of wilt niet geliefd zijn? De meeste van ons willen dit niet echt opgeven. We willen God bereiken maar niet tegen elke prijs. Zeker als de kleine dingen op zichzelf niet verkeerd zijn. Het is prima te worden bevestigd en geliefd te zijn. Het probleem ontstaat wanneer men het wil bereiken of eraan wil vasthouden tegen elke prijs. Wanneer men het achter ons moet laten ter wille van anderen en / of God.

En laten we toegeven, we zijn allemaal slaven van onze verslavingen – per definitie anders zouden het geen echte verslaving zijn als we vrij waren van hen.

Het is onrecht aan onszelf en het is onrecht aan God, omdat het ons niet beter maakt (want het leidt ons weg van de werkelijke bestemming van onze ziel) en het ontkent God (die onze werkelijke bestemming is). Dus een echte en toegewijd aanhanger van de waarheid (en elke eerlijke religieus persoon) moet allereerst bereid zijn om zich te verzetten tegen deze soms ondraaglijke verlangens en verslavingen die in ons wonen. Deze verlangens en verslavingen zullen streven naar een manier om zich te uiten in ons leven. Altijd. Onophoudelijk.

De methode van de Anonieme Alcoholisten (AA) bestaat erin je enkel op dit moment te concentreren. Dat gaat als volgt: ik drink *nu* niet. Denk nooit aan morgen of volgende week want de gedachte dat je *nooit* meer gaat drinken is gewoon ondraaglijk.

Een vrije ziel is in staat om uit te groeien en uit te reiken en dus een groter bereik te hebben verder dan een die blijft opgesloten in een ego.

Wie vast?
In de islam is de ene keer het vasten verplicht of aanbevolen en andere keren afgeraden en zelfs verboden. Het hangt van het moment en de toestand van de would be vaster af. Vasten is verplicht voor iedere moslim die geestelijk gezond is en de juiste leeftijd ervoor bereikt heeft, traditioneel vanaf ongeveer 12 jaar.

Hou in gedachten dat het niet de bedoeling is van het vasten om je zelf schade toe te brengen, uit te hongeren of te kastijden. Kinderen, ouden van dagen, mentaal zwakzinnige, zieken, reizigers, vrouwen tijdens de menstruatie, tijdens de zwangerschap en gedurende borstvoeding zijn vrijgesteld van het vasten. In ruil voor hun vrijstelling moeten sommige categorieën gedurende deze maand een behoeftige letterlijk spijzen door een maaltijd of het equivalent in geld te geven.

Vasten en gezondheid
Het perverse is dat veel moslims meer eten in de maand ramadan dan in andere maanden. Vergelijk het met Kerstmis, een feest van geboorte en genade dat nu de hoogdag is geworden van het materialisme en de shoppende medemens. En zo dus is ook deze maand van “minder” de maand van “meer” aan het worden.

Wat de impact op gezondheid betreft is dit in de eerste plaats van geestelijke en religieuze aard. Ongetwijfeld heeft een gezonde geest een impact op het lichaam. De vraag rijst of het vasten ook een echte medische of fysiologische zuivering teweeg brengt.

Het staat buiten kijf dat vasten waardevol kan zijn voor mensen die met medische problemen kampen ten gevolge van overgewicht, of veel junkfood eten, enzovoort. Maar zelfs dan is het waarschijnlijk zo dat een fatsoenlijke voeding meer kan doen dan vasten – hoewel bepaalde diëten kunnen gezien worden als een lichtere vorm van vasten.

In België krijgen jaarlijks 109 per 100.000 vrouwen te horen dat ze borstkanker hebben. Tweemaal zoveel als in Zuid-Amerikaanse landen, driemaal zoveel als in Aziatische landen en viermaal zoveel als in Oost-Afrikaanse landen. Volgens het Wereld Kanker Onderzoek Fonds, dat de cijfers verspreidde, wijzen die grote verschillen erop dat borstkanker – de kanker die bij vrouwen het meest voorkomt – minstens gedeeltelijk een kwestie van levensstijl en voeding is. ‘Borstkanker is een welvaartsziekte’, zegt ook Erik Van Limbergen, diensthoofd oncologie in het UZ Leuven. ‘Als ons cijfer zo hoog ligt, komt dat in de eerste plaats omdat we in een welvarend Europees land wonen.’ Ook hij wijst op het risico van overgewicht, dat allerlei kankers in de hand werkt. ‘En helaas gaat het met het gemiddelde gewicht van onze bevolking niet de goede kant uit. Zelfs jonge mensen zijn nu vaak te dik.’ [Bron: V. Beel uit De Standaard 2010]

Ook de wetenschap verandert regelmatig van mening als het op voeding en gezondheid aankomt. Eerst leerden we dat onverzadigde vetten goed waren maar nu ineens zijn ze slecht onder de noemer transvetten. Antioxidanten waren gezond en nu zouden ze kanker kunnen bespoedigen. Gezondsheidsclaimen veranderen met de regelmaat van de klok. Wat wel blijft is een sobere manier van eten, minder eten dan we vandaag doen en vooral afwisselend eten.

Een ander idee is dat het vasten iets zou zijn dat mensen in staat stelt om het gif uit hun lichaam te krijgen. Als een manier om je lichaam de kans te geven om zich te ontdoen van overbodige’ toxines” en “afval” die zich in het lichaam ophoopt. Dat klinkt inderdaad goed maar zeker is het niet. Maar het is wel zo dat het vasten de stofwisseling van het lichaam vertraagt en dus rust geeft aan het spijsverteringsstelsel. Tijdens deze periode zal het geaccumuleerde afval in de darmen worden schoongemaakt. In die zin klopt het idee alvast gedeeltelijk.

Het vasten laat wel duidelijk zien dat het gehele lichaam wordt betrokken bij de vertering van voedsel. Dit is natuurlijk ook fysiologisch ontegensprekelijk: alle verteerde voeding (eiwitten, vetten, suikers…) worden getransporteerd door het bloed en gebracht naar de juiste organen, waarop een heleboel processen in deze organen deze voedingstoffen zal omzetten in weefsel, celdeeltjes, cellulaire energie, enzovoort. Door het vasten voel je dat je lichaam ineens niet meer zo druk bezig is met al deze handelingen en komt er een lichamelijke rust over je. Net zoals slaap het lichaam goed doet kan een regelmatige vast een heilzaam effect hebben. Zolang we ons niet elke avond vol proppen met eten as if there is no tomorrow en zo onze maag en darmen overuren laten kloppen.

Een lichaam moet honger hebben om echt actief te worden (een beetje zoals een commissie-systeem van een verkoper – waarom zou hij met een vast inkomen meer moeite doen?) Een lichaam dat te veel voedsel krijgt, komt terecht in een uitzichtloze situatie van te weinig beweging, zwaarlijvigheid en finaal diabetes. Volgens het vakblad Nature wordt deze spiraal aangezwengeld door een moleculaire schakelaar die zelf gecontroleerd wordt door het hormoon insuline. Niets tussenin eten -ook niet gezond voedsel zoals fruit- is de beste manier omdat het lichaam een vastenperiode nodig heeft om echt gezond te blijven. Want honger is de trigger die een lichaam actief maakt en in beweging brengt. De schakelaar die de link verzorgt is een transcriptiefactor (Foxa2). Transcriptiefactoren zorgen ervoor dat genen op bepaalde ogenblikken actief worden gemaakt. Foxa2 zelf wordt gecontroleerd door insuline. De factor is actief in zowel de lever, waar hij de verbranding van vetten in de hand werkt, als in de hypothalamus van de hersenen, waar een heleboel van onze dagelijkse activiteiten gestuurd worden. Als we veel eten, of te regelmatig kleine dingen verorberen, circuleert er veel insuline en wordt Foxa2 lam gelegd, zodat er dus geen stimulans tot beweging is. Als we vasten gebeurt het omgekeerde. Dat laatste is het gezondste [Bron: D. Draulans uit Knack 2010]

Als je veel eet, zal je maag zich ‘uitrekken’ en maakt dat je lichaam gewoon wordt aan een heleboel van voedsel, waardoor het hongergevoel toeneemt tijdens vasten. Er is dus een (hogere) prijs te betalen door veeleters.

Uiteraard moet worden toegegeven dat vasten altijd een zekere lichamelijke zwakheid tot gevolg heeft, maar wanneer goed uitgevoerd, zal de zwakte niet van dien aard zijn dat het ongezond, gevaarlijk of een beperking wordt van het lichaam of geest. Integendeel, de “zwakte” produceert een rust. Rust van het lichaam wordt een rust van de geest. Je zult de dingen meer op het gemak doen. Je gaat alles wat trager doen, meer bewust ook van je handelingen, en dus onvermijdelijke een zekere stress-reductie.

Als men de definitie van de Wereldgezondheidsorganisatie voor gezondheid neemt: “een toestand van volledig lichamelijk, mentaal en sociaal welzijn” dan is het duidelijk dat de ramadan daar significant aan bijdraagt op alle drie de vlakken. Kortom de eeuwenoude universele traditie van het vasten is nog altijd een van de beste manieren om er een gezonde levensstijl op na te houden.

Wanneer begint het vasten?
Wanneer begint de ramadan nu precies? Wel omdat het afhangt van de gekozen methode is dat elk jaar een punt van discussie in de genre van “hoeveel engelen kunnen op de punt van een naald dansen?”

Het vasten in de islam wordt bepaald door de zon en de maan, de stand van deze twee hemellichamen geven het vastenschema aan. De vastenmaand begint bij het zien van de nieuwe maansikkel en eindigt bij de volgende maansikkel. De vastenmaand schuift steeds 10 dagen op en kan dus zowel in de winter als in de zomer plaatsvinden. Het vasten begint bij het ochtendgloren (ongeveer één uur voor het opkomen van de zon) en eindigt bij zonsondergang. Tijdens de winter is het hier gemakkelijk om te vasten, de zon gaat onder in de late namiddag. Omgekeerd, beneden de evenaar is het op dat moment zomer en dus zijn het extreem lange dagen. De maankalender zorgt er dus voor dat het vasten afwisselend gemakkelijker en moeilijker is voor de inwoners van elk continent. In extreme gebieden waar de dagen tot 20 uur lang kunnen zijn zoals in het Hoge Noorden volgen de lokale moslims de dichtsbijzijnde stad met redelijke lengte van dagen of nemen ze de stad Mekka als referentiepunt.

Ruwweg zijn er twee denkscholen in de Belgische context:
- De Turkse die uitgaat van de berekening van de nieuwe maan. Dus wetenschappelijk en precies te voorspellen wanneer het vasten begint
- De Marokkaanse die uitgaat van het zien van de maan met het blote oog. Dus traditioneel, natuurgebonden en een meer persoonlijke ervaring

De tweede methode, zelf de nieuwe maan met het blote oog te waarnemen, maakt dat de mens in contact staat met de overweldigende natuur. Het is ook de enige methode die geen gebruik maakt van berekeningen die enkel door specialisten kunnen uitgevoerd worden; iedereen kan namelijk op eenvoudige manier het begin van de maand zelf “waarnemen”. Het berekende zonnejaar daarentegen moet elke vier jaar “gecorrigeerd” worden, de zogenaamde schrikkeldag. In de praktijk gebruiken moslims de astronomie om een bevestiging te krijgen van de visuele waarneming. Zeker in steden waar lucht- en lichtvervuiling een probleem is.

Stel je een maatschappij voor waar de verschillende leden van een familie buiten de zonsondergang aan het bewonderen zijn en pas als deze achter de horizon is verdwenen gaan ze samen naar binnen gaan om de vasten te verbreken. Zou dit geen heil brengen over deze familie? Hoe anders gaat het vandaag in de islamitische huishoudens in het Westen waar men met één oog op de klok de minuten aftelt, als betreft het een startsein voor een eetwedstrijd.

In elk geval, vooral het einde van de vastenmaand bezorgt werkgevers maar vooral schooldirecties een punthoofd omdat het bijzonder moeilijk is om het als vrije dag te plannen. Hier botst dus het zuidelijke laissez-faire op basis van het ritme van de natuur met de noordelijk inborst voor planning en uurvaste afspraken op basis van mechanische en elektronische toestellen.

Het horloge en de kalender hebben de tijd lineair gemaakt. Zonder deze twee tijdmetingsmethoden zouden we veelal in cycli denken, denk aan de wisseling van seizoenen. In het Westen gebruiken we de Gregoriaanse kalender voor het dagelijks leven en de Hijri kalender voor religieuze feestdagen. In Marokko zijn er nog altijd Berbers die de Juliaanse kalender gebruiken onder de naam “fellahi” omdat het gebruik ervan landbouwgericht is.

Wat Westerlingen het meeste stoort aan de maankalender is dat het elk jaar met een tiental dagen opschuift terwijl ze willen dat elk jaar opnieuw de dagen en maanden op hetzelfde “moment” vallen. Deze symmetrie, waarvan het Westen bezeten is, ontkoppelt ons van het ritme van de natuur. Idem dito voor het bijhouden van geboortedata en leeftijd. Leeftijd of iemand z’n exacte ouderdom speelt weinig rol in de islamitische maatschappij.

En dus dicteert het “mechanische”, symbool voor het onverbiddelijke en dus genadeloosheid het “organische” en “biologische”, symbool voor buigzaamheid en inschikkelijkheid. Het summum van de dictatuur van de klok is de prikklok, de gaatjesmaker dat ons leven letterlijk perforeert en de mechanisatie van de mens in functie van hun productiviteit verder zet. Alsof een mens op zijn sterfbed de wens heeft dat hij nog productiever was in zijn leven in plaats van meer tijd voor God, met familie en naasten of oog voor de armen te hebben gehad.
En dit is exact wat de ramadan ons aanbiedt: (tijdelijk) weg van het materiële en mechanische naar het spirituele, sociale en genadevolle.

Naschrift
Veel moslims beschouwen de ramadan als een vriend die jaarlijks op bezoek komt en ons overlaadt met zijn zegen, kracht en solidariteit.
Het is dan ook niet ongewoon om moslims de wens horen uit te drukken om nog een jaar te mogen leven, om toch nog maar de ramadan nog eens mee te mogen maken.

In de Oudheid was “Vasten als een Jood” een bekend spreekwoord. Nu is vasten een associatie geworden met de ramadan. Een van de zaken waar moslims trots op moeten zijn en een bevestiging dat de islam een terugkeer is naar de tradities en wortels van het christendom via het judaïsme all the way back tot aartsvader Abraham’s monotheïsme.

Maar waakzaamheid is aan de orde. Het kan goed zijn om een beproeving te doorstaan, maar er is geen noodzaak de zaken ten top te drijven. Blijf uit de buurt van datgene dat je in verleiding kan brengen. Een hongerige moet niet naar gebraden kippen gaan kijken. Buiten het kwijlen brengt dat niets op. Dit lijkt op het eerste zicht normaal maar vaak is de oorzaak van een verslaving te wijten aan het feit dat we verleid willen worden. De opwinding van de verleiding kan een groot deel van de verslaving uitmaken, en deze opwinding kan iemand tot situaties brengen waarin men onvermijdelijk verleid wordt – net waar men op zoek naar was….

Vasten kan soms zwaar zijn, maar als we ze doorstaan zijn haar vruchten zoet.

En tot slot, alleen liefde is ons engagement waard. En wie heeft meer recht op onze liefde dan Hij die onze Schepper is?

Vast jij met ons mee?

Met dank aan Jonas Slaets voor de inspiratie